ملاک پزشکان برای استراحتگاه شاه مسلول چه بود؟

به گزارش مجله سی نوا، اگر از خوانندگان خبرنگاران باشید حتماً به یاد دارید در گزارش قبلی که به تاریخچه مختصر بیمارستان مسیح دانشوری پرداختیم گفتیم نخستین بیمار این بیمارستان مظفرالدین شاه قاجار بود.

ملاک پزشکان برای استراحتگاه شاه مسلول چه بود؟

مجله سی نوا/ راحله عبدالحسینی: چرا مظفرالدین شاه قاجار یک قرن پیش محله دارآباد را برای دوران نقاهت انتخاب کرد؟ مگر دارآباد از نظر آب و هوا چه فرقی با محله های دیگر شمیران از جمله سعدآباد و نیاوران داشت؟ پاسخ این سؤالات را در این گزارش پی می گیریم.

سابقه بیماری های عفونی در تهران به سال های نخست پایتختی تهران برمی گردد. ماجرای آب انبارها، گاری های آب شاهی و در یک کلام آب آلوده را باید مهم ترین علت بروز بیماری های عفونی دانست. کوچه های خاکی و دسترسی نداشتن به بهداشت کافی را هم که به آن اضافه کنیم، مجموعه کاملی برای بیماری می گردد. البته بیماری های عفونی در تابستان که آفتاب مثل تیغ بر چهره شهر می تابید فرصت بیشتری برای ظهور داشتند. بیماری و ویروس هم که شاه و رعیت نمی شناسد. شاه علیل و بیمار قاجار، در دوران کوتاه سلطنتش در تهران با بیماری سل دست به گریبان شد؛ مثل خیلی از تهرانی های بخت برگشته که این بیماری آنها را به کام مرگ کشانده بود. اطبا دست به کار شدند و بهترین راه حل را سکونت در محلی خوش آب و هوا دانستند و این یعنی فرار از تهران. بهترین و نزدیکترین گزینه هم باغ های شمیران بود.

گوشتی که در محله دارآباد دیرتر فاسد شد

صدراعظم مظفرالدین شاه چاره ای نداشت جز اینکه طبق دستور پزشکان خوش آب و هواترین نقطه شمیران را انتخاب کند و کاخی برای استراحت موقت شاه قاجار بنا کند. اما چطور خوش آب وهواترین محل را پیدا کرد. طبق توصیه اطبا تکه گوشت هایی در محله های مختلف شمیران از جمله نیاوران، سعدآباد و دزاشیب گذاشتند. تکه گوشتی که در محله دارآباد قرار گرفته بود به واسطه هوای سردتر محله، ماندگاری طولانی تری داشت و ثابت کرد این محله خوش آب وهوا ترین محله شمیران است. به همین دلیل کاخی برای سکونت شاه مسلول در این محل بنا شد. این کاخ اقامتگاه موقتی مظفرالدین شاه بود و او دوره نقاهت خود را در این کاخ گذراند. به همین دلیل هم در آن روزگار شاه آباد نام دیگر دارآباد شد.

کاخی که یک ساله ساخته شد

اگر گذرتان به بیمارستان مسیح دانشوری افتاده باشد نمای بیرونی کاخ مظفری را دیده اید که حالا به عنوان ساختمان اداری بیمارستان مورد استفاده قرار گرفته است. این کاخ ساده نمای چندان باشکوه و عظمتی ندارد که میخکوبتان کند، اما مثل همه کاخ های قجری از آینه کاری و بیرونی و اندرونی بهره برده است. کاخی که یک سال ساختن آن طول کشید و مظفرالدین شاه در این یک سال چشم انتظار بود تا زودتر به اقامتگاهی برای رهایی از سل نقل مکان کند. این کاخ در زمانی کوتاه و در مقایسه با دیگر کاخ های شاهان قاجار بسیار ساده و با اتاق های کوچک ساخته شد زیرا قرار بود مظفرالدین شاه به طور موقت اینجا سکونت کند. آینه کاری ها نیز بعد در سقف و دیوارهای کاخ اجرا شد و از زیبایی چندانی بهره نبرده است. گرچه همان ملاحت و ظرافت های عمارت های دوران قاجار از جمله درهای بلند را دارد. قرینه این کاخ، خانه هرمز آرش در بوستان پلیس فعلی و خانه عین الدوله در میدان هروی و همچنین خانه تیمورتاش است.

آینه کاری چشمنواز کاخ

با ورود به طبقه اول کاخ مظفرالدین شاه کتیبه ای جلب نظر می نماید که توضیح مختصری از زمان ساخت این کاخ می دهد و توسط حسین حجار نوشته شده است: در سال1319 هجری قمری (1273هجری شمسی) که سال گاو (اودئیل به زبان مغولی) بود، باغ شاه آباد توسط میرزا علی اصغر خان امین السلطان خریداری شد و یک سال بعد در سال پلنگ (بارس ئیل به زبان مغولی) توسط میرزا محمود خان حکیم الملک، وزیر دربار مظفرالدین شاه، بنای عمارت شد.

علی اصغرخان امین السلطان، اتابک اعظم، باغ بزرگی در قریه دارآباد به مساحت 60هزار مترمربع خریداری کرد و کاخ شاه در 2طبقه ساخته شد. سقف آن دارای شیروانی و خرپای چوبی است. طبق روال معماری ایرانی روبه روی این کاخ حوض بزرگی خودنمایی می نماید.

تابلوی سنگی دیگری زمان ساخت کاخ جلوی در ورودی قرار داشت، اما بعدها برای حفظ و جلوگیری از آسیب از جلوی در ورودی کاخ به طبقه دوم انتقال داده شده است. روی آن نوشته شده: چون که بنیادی فرمود ز نو دارآباد را/ نام دیگر لایق این خسروی شد بنیاد / نوزده سال از هزار و سیصد فزون می گذشت/ کز شرافت نام دارآباد شاه آباد شد.

شمیران به قنات های پر آب و زلالش معروف است. یکی از قنات های دارآباد هم از کنار کاخ شاه می گذرد. بخشی از آب قنات از آبنمای زیبایی که عمر چندانی ندارد عبور می نماید و آرامش را به بیماران هدیه می دهد.

خدمات ارزنده دکتر مسیح دانشوری برای بیماران مسلول

بعد از فوت مظفرالدین شاه قاجار، اقامتگاه موقت او به تدریج به آسایشگاهی برای بیماران مسلول تبدیل شد. با اضافه شدن چندین ساختمان به مجموعه کاخ مظفرالدین شاه در دارآباد در زمان پهلوی اول، بیمارستانی مخصوص بیماران مبتلا به سل پایه گذاری شد. دکتر مسیح دانشوری، نخستین پزشک متخصص ریه در ایران یک مدرسه پرستاری در این کاخ دایر کرد و بعدها در مرداد سال1316 آسایشگاه سل شاه آباد را در محل کنونی بیمارستان مسیح دانشوری بنیان گذاشت. پس از آن دکتر مسیح دانشوری به معالجه و درمان بیماران مبتلا به سل پرداخت. او زمینه ساز جذب متخصصان جراح ریه از خارج کشور از جمله دکتر صادق قاضی شد و پایان توانست اینجا را به یک بیمارستان و آسایشگاه مطابق با استاندارهای زمان برای بیماران مسلول تبدیل کند تا درمان های متداول روز در آنجا صورت بگیرد. ساختمان بخش های بیماران مسلول نیز توسط مهندسان آلمانی ساخته شد. این مرکز اکنون با داشتن 2پژوهشکده سل و بیماری های ریوی و 6مرکز تحقیقاتی وابسته به دانشگاه های کشور به عنوان مرکز همکاری های آموزشی سل منطقه مدیترانه شرقی سازمان بهداشت جهانی فعالیت می نماید. مسیح دانشوری سال1302 برای تحصیل در رشته طب به فرانسه رفت و در رشته بیماری های ریوی و سل فارغ التحصیل شد. دکتر مسیح دانشوری سال1347 در 69سالگی درگذشت. هنوز هم بیماران ریوی و تنفسی راهی بیمارستان مسیح دانشوری می شوند اما شاید کمتر کسی باشد که با دیدن کاخ مظفری از تاریخچه آن هم بداند.

منبع: همشهری آنلاین
انتشار: 31 فروردین 1399 بروزرسانی: 4 مهر 1399 گردآورنده: cinava.ir شناسه مطلب: 479

به "ملاک پزشکان برای استراحتگاه شاه مسلول چه بود؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "ملاک پزشکان برای استراحتگاه شاه مسلول چه بود؟"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید