شان فلسفه و سرانجام نامه های فلسفه در ایران

سه شنبه نهم مهر مراسم چهارمین و پنجمین دوره جایزه رضا داوری اردکانی در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار گشت. در این مراسم جمع کثیری از اساتید فلسفه حضور داشتند که گزیده سخنرانی برخی از ایشان از نظرتان می گذرد.

شان فلسفه و سرانجام نامه های فلسفه در ایران

حسین معصومی همدانی، استاد فلسفه علم در این مراسم گفت: مشکل عمده علوم انسانی در ایران، پنهان کاری است و این وضعیت هم با ذکر مصیبت و مرثیه گویی درست نمی شود و باید نوعی کنترل درونی برقرار شود. ما باید جوامع علمی واقعی داشته باشیم یعنی با آدم هایی که در تماس هستیم، بحث کنیم و حرف بزنیم. یکی از دلایل سرقت پایان نامه ها این است که نویسنده آن هیچ جا ظاهر نمی شود و کسی او را نمی شناسد به همین دلیل فرصت ایجاد می شود که پایان نامه دزدیده شود. در چنین مراسمی همین که کسی جرأت می کند نوشته هایش را به جمع دیگری بفرستد تا دوباره داوری شود، خودش امر بسیار مهمی است.

وی اضافه کرد: به نظر من در ایران بین شاخه های مختلف فلسفه، نوعی تفکیک مصنوعی وجود دارد. ما هیچ جا دپارتمان های جداگانه فلسفه تحلیلی، فلسفه قاره ای و ... نداریم و این مانع وجود ندارد که اگر کسی فلسفه تطبیقی خواند، فلسفه تحلیلی نخواند. مسئله پایان نامه برگزیده این دوره از جایزه داوری اردکانی، با نظر یک فیلسوف انگلیسی به نام مک تاگارت شروع می شود. در این تز گفت وگویی بین فلسفه و علم صورت می گیرد و نویسنده به نتایج خوبی می رسد. من گمان می کنم که وضع ما به آن بدی که فکر می کنیم نیست. من از شیون گری بیزارم. لازم است تا به اتفاقات خوب هم فکر کنیم. دانشگاه های غربی هم مطلقاً خوب نیستند، هم خوب دارند و هم بد. لازم است که ما هم در کشورمان جنبه های خوب را تقویت کنیم. دانشجوی دکتری باید تمام وقت باشد و هیچ کاری جز دانشجویی نداشته باشد.

  • شیخ رضایی: فلسفه علم همیشه درگیر ملاحظات ایدئولوژیک بوده است

حسین شیخ رضایی، سخنران دیگر این مراسم گفت: شروع و شکل گیری رشته فلسفه علم در ایران همیشه در هم تنیده به ملاحظات و نگرانی های ایدئولوژیک بوده است. سید حسین نصر قبل از انقلاب شروع به وارد کردن درس هایی در دانشگاه شریف کرد که به نوعی تلفیق بین تاریخ و فلسفه علم بود. در همان موقع هم نصر نگاه خاصی داشت و برنامه ای طراحی کرد که ملاحظاتی راجع به علوم تجربی داشت، اما پس از انقلاب، دو نفر فلسفه علم را جلو بردند. عبدالکریم سروش و مهدی گلشنی. هر دوی اینها هم انتظارات بیرونی از این رشته داشتند. دکتر سروش در بحث و گفت وگوهایشان به پوپر استناد می کرد، اما نظر گلشنی به نصر نزدیک تر بود و تلقی سنت گرایانه داشت.

وی اضافه کرد: به هر حال رشته فلسفه علم بعد از تثبیت دانشگاهی، مثل هر پدیده دیگری به راهی که بنیانگذاران آن می خواستند، نرفت، اما چند اتفاق باعث بالنده تر شدن این رشته شد؛ 1ـ وقتی این رشته تأسیس شد در دهه 70 به مقتضای ماهیتش، بیشتر ورودی های آن از رشته های علوم پایه، فنی و مهندسی بودند. 2ـ با پیشرفت تکنولوژیک، ارتباط این رشته با جامعه بین المللی تقویت شد. 3ـ امروز ما با نسل پرشماری از دانشجویانی که در ایران این رشته را خوانده اند و الان مشغول تحصیل در خارج از ایران در این رشته هستند، روبرو هستیم. به مرور زمان، تسلطی که علوم فیزیک در فلسفه علم داشت، کمرنگ شد و فلسفه علم به سمت علوم نرم تر و انسانی تر رفت.

این نویسنده و پژوهشگر فلسفه ادامه داد: خوشبختانه از جریان دانشگاهی فلسفه علم، نسخه های عمومی تری هم به بیرون راه پیدا کرد، یعنی این رشته زبانی پیدا کرد که بتوان در جامعه با آن حرف زد.

شیخ رضایی در پایان گفت: رساله هایی مثل رساله ای که در این دوره از جشنواره برگزیده شده، به موضوع جالبی پرداخته اند و به نوعی به این سؤال پاسخ می دهند که آیا یک دستاورد علمی می تواند فیصله بخش یک اختلاف نظر فلسفی باشد؟

  • بهشتی: پایان نامه های فلسفی باید رصد شوند

محمدرضا بهشتی پس از شیخ رضایی سخنرانی کرد و گفت: چندین سال پیش در یک طرح مشترکی که بین انجمن حکمت و فلسفه و مؤسسه فرهنگی نو ارغنون اجرا شد، قرار شد که عناوین فهرست های پایان نامه ها را گردآوری کنیم. تا سال 1386 حدود 2100 پایان نامه گردآوری و اطلاعات آن ثبت شد، اما از سال 86 تاکنون وقفه افتاد و الان این کار فقط در ایران داک انجام می شود. این طرح موجب می شد تا ما متوجه شویم تمرکز دانشگاه ها روی چه موضوعاتی است. نتیجه ای که ما در آن دوران گرفتیم، این بود که روند پایان نامه ها به سمت تخصصی تر شدن رفته بود. تا آن زمان کانت و هایدگر رکورددار فلاسفه برای مورد تحقیق شدن بودند. در آن دوران عناوین و موضوعات پایان نامه ها بسیار ساده بود، اما به مرور زمان این ماجرا تغییر کرد و موضوعات به سمت تخصصی تر شدن رفتند. عمده پایان نامه ها هم در حوزه فلسفه نظری بود ولی گرایش به سمت فلسفه های دیگر مثل فلسفه علم هم در حال اتفاق افتادن است.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: در برنامه آموزشی دکتری در آلمان 70-60 درصد موضوعات به فلسفه عملی گره می خورد که این موضوع با ایران قابل قیاس نیست، چون ما در ایران بیشتر در حوزه فلسفه نظری کار می کنیم. شاید به این دلیل است که در حوزه نظری بیشتر احساس نیاز می کنیم. در پایان باید بگویم که خیلی لازم است پایان نامه ها رصد شود و به صورت پیوسته مورد بررسی قرار گیرد و نتیجه اش منعکس شود چون تجربه ای که ما از این کار داشتیم، روند مثبتی بود.

  • مصلح: شأن فلسفه در ایران چیست؟

علی اصغر مصلح دیگر سخنران این مراسم گفت: چنین مراسمی بهانه خوبی است که سؤالاتی هم برای اهل فلسفه مطرح شود. در ذیل این همه کار خوب لازم است از وضع فلسفه با زندگی مان بپرسیم. فیلسوفان مدعی هستند که سر و کارشان با آگاهی است و فلسفه باید نوعی آزادگی و خودبسندگی داشته باشد. امروز فلسفه دانشگاهی در ایران وضع پرسش آمیزی دارد. ما باید بپرسیم فلسفه در ایران چه شأنی دارد و چه نقشی بازی می کند؟ هر ساله با تعداد زیادی دانشجوی فارغ التحصیل فلسفه روبرو هستیم که لازم است از خودمان بپرسیم نتیجه آن چیست. بنده یکبار این سؤال را از محضر دکتر داوری اردکانی پرسیدم و ایشان بهترین جواب را دادند و گفتند به فلسفه علاقه وجود دارد.

وی اضافه کرد: اگر فلسفه کلاسیک را مبنا قرار دهیم، فیلسوفان همیشه فلسفه ورزی کرده اند. باید یادمان باشد که ما درگیر جامعه توسعه نیافته ایم و فلسفه در این جامعه خوانده می شود. لازم است که در چنین جلساتی این سؤالات پرسیده شود که ما در گروه های فلسفه به چه چیزی پاسخ می دهیم، چه آگاهی ایجاد می کنیم و ضمن تشویق، باید گاهی درباره کار بپرسیم و در اصل آن تردید کنیم.

منبع: همشهری آنلاین
انتشار: بروزرسانی: 16 آبان 1398 شناسه مطلب: 53

به "شان فلسفه و سرانجام نامه های فلسفه در ایران" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "شان فلسفه و سرانجام نامه های فلسفه در ایران"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید